vrijdag 13 mei 2016

#archivesrock op 9 juni: Internationale Archieven Dag #IAD16

Leden van de Middelburgse Rederijkerskamer Het Bloemken Jesse, vergezeld door muzikanten. Kopergravure door Daniël Veelwaard en Jan Arends, ca. 1784-1785. Zeeuws Archief, Zeeuws Genootschap, Zelandia Illustrata, deel III, nr 988.

9 juni: Internationale Archieven Dag

Op 9 juni is het Internationale Archieven Dag 2016. Zoals elk jaar organiseren Follow An Archive en Ask Archivists een evenement op Twitter om de viering van deze bijzondere dag extra luister bij te zetten.
Dit jaar sluit het thema van het evenement op Twitter aan op het thema dat de International Council on Archives (ICA) heeft gekozen om Internationale Archieven Dag te vieren: 'Archives, Harmony en Friendship'.

Een muzikale ode aan #IAD16

Muziek past perfect bij het ICA-thema 'Archives, Harmony en Vriendschap'.
Wie herinnert zich niet het nummer 'Ebony and Ivory' van Paul McCartney en Stevie Wonder?
"Ebony and ivory live together in perfect harmony | Side by side on my piano ... ".
In de uitvoering door deze twee artiesten (friendship) en het thema van de song (harmony) zijn al twee van de onderwerpen uit het ICA-thema aanwezig. Ongetwijfeld wordt (of is) een versie van de muziek, de tekst en de uitvoering opgeslagen in een archief (archives).

#archivesrock

In archieven over de hele wereld worden talloze documenten en objecten in allerlei vormen, soorten en maten met betrekking tot muziek bewaard.
Reden temeer om met het thema 'muziek' aan te sluiten bij het ICA-thema 'Archives, Harmony and Friendship'.
Als hashtag is gekozen voor #archivesrock. Deze hashtag werd al gebruikt na de allereerste keer dat @followanarchive een Twitterevenement had georganiseerd in 2010. #archivesrock sluit nu perfect aan bij het thema muziek in archieven.

Hoe kunnen we archieven laten swingen?

◾ Muziekoptredens en/of instrumenten op foto's, gravures, schilderijen, enzovoort
◾ Partituren/bladmuziek/songteksten
◾ Boeken over muziek
◾ Soundtracks, video, film, enzovoort
◾ Lijst van archieven en collecties over muziek
◾ Portretten van componisten en musici
◾ Documenten over componisten, muzikanten en muziekinstituten

Hoe kunnen laten horen hoe archieven klinken?

Door opnames te maken van:
◾ allerlei soorten van geluid of lawaai in een archiefdepot
◾ geritsel met papier
◾ het sluiten van de zware deur van het archiefdepot
◾ het draaien aan de wielen van de archiefstellingen
◾ het opbergen van een archiefstuk in een doos of het eruit halen
◾ het typen van een beschrijving in een toegang
◾ de stilte in de studiezaal of in een depot

Hoe kunnen we als archiefmedewerker of -vrijwillger of -bezoeker meedoen?

◾ Zing en/of musiceer alleen of samen met collega's, vrijwilligers en/of bezoekers en neem het op
◾ Nodig kinderen/volwassenen uit om samen te zingen in het archief en neem het op
◾ Organiseer een muziekevenement met het archief als thema en neem het op
◾ Doe een flashmob in of bij het archief en neem het op

Het Zeeuws Archief doet mee aan #IAD16 #archivesrock

Muziek in archieven, geluiden in archieven, het is allemaal mogelijk om archieven te laten swingen op 9 juni!
Het Zeeuws Archief doet mee aan dit internationale Twitterevenement. We laten zien wat we aan muziek in huis hebben in onze archieven en collecties. We delen onze bijdrage via ons Twitteraccount @zeeuwsarchief en aan het eind van de dag publiceren we een digitale tentoonstelling van onze muzikale bijdrage op Pinterest, zodat iedereen nog eens uitgebreid van onze bijdrage kan genieten.

Muziek kom je soms op onverwachte plaatsen tegen in een archief. Bijvoorbeeld in een almanakje voor het jaar 1603. Waarschijnlijk is het stukje muziekpapier gebruikt ter versteviging van het boekblok. Het almanakje zelf is versneden en gebruikt als versteviging van een boekband van een rekening in het archief van de Rekenkamer Zeeland (Zeeuws Archief, Archief Rekenkamer II, toegang 512, inventarisnummer 134).

Doe mee met Internationale Archieven Dag op Twitter!

We hopen dat veel andere archieven, archiefmedewerkers en -vrijwilligers en particulieren meedoen.
Door op donderdag 9 juni 2016 muziek uit archieven en collecties met elkaar te delen op Twitter laten we zien hoe muziek een bijdrage kan leveren aan 'Friendship' en 'Harmony' en welke rol 'Archives' spelen in het documenteren van muziekhistorie.

Hoe kun je het evenement volgen en/of zelf meedoen?

Je kunt de Twitteraccounts @askarchivists en @followanarchive bekijken zonder zelf een twitteraccount te hebben.
Als je wilt weten wat het Zeeuws Archief twittert, kun je via de computer meekijken via @zeeuwsarchief.

Wil je echter reageren, liken of zelf iets posten, dan moet je wel een Twitteraccount hebben.
Het is heel gemakkelijk om een Twitteraccount aan te maken. Volg de stappen die hier worden aangegeven en je hebt al heel snel een gratis account.
Als je wilt reageren of je wilt zelf een tweet over muziek in archieven plaatsen, voeg daar dan de hashtags #IAD16 #archivesrock aan toe, zodat mensen die op deze hashtags het evenement volgen jouw reactie of tweet kunnen lezen.

Waar kun je je bijdrage publiceren?

Twitter is het belangrijkste platform voor het evenement, maar je kunt met de hashtag #archivesrock ook op veel andere platforms terecht. Laat bijvoorbeeld bladmuziek zien op Instagram, zet een foto van een muziekuitvoering op Flickr, probeer de nieuwe Facebook Live Video uit met geluidsmateriaal, schrijf een blogpost... en vergeet niet je bijdrage te delen op Twitter. Gebruik daarbij de combinatie van de hashtags #IAD16 en #archivesrock.

Organisatie

Het Twitterevenement #IAD16 #archivesrock wordt georganiseerd door @FollowAnArchive en @AskArchivists. Deze wereldwijde Twitterinitiatieven worden beheerd door Charlotte Jensen (Denemarken) en Anneke van Waarden-Koets (Nederland).
Het idee voor het thema 'het geluid van archieven' is afkomstig van de Duitse archivaris Thomas Wolf. Anneke en Charlotte voegden er muziek aan toe. De combinatie vormt een prachtig thema om Internationale Archieven Dag te vieren met #archivesrock!

Swing mee met #archivesrock!

Veel plezier op 9 juni, Internationale Archieven Dag #IAD16! Laat archieven swingen met #archivesrock!


Een deel van de tekst van deze blogpost is ontleend aan de tekst over #IAD16 #archivesrock op Archief 2.0.

Door: Anneke van Waarden-Koets, educatie & exposities

woensdag 23 december 2015

Solargraphy - Een half jaar ingeblikt zonlicht




Vijf jaar solargraphy in tuin Zeeuws Archief

In december 2015 is het precies vijf jaar geleden dat de eerste zonnebaanfoto of solargraph van het Zeeuws Archief werd onthuld. Een goede reden om op dit weblog weer eens aandacht aan te besteden aan het Zeeuwse Solargraphy Project van de Middelburgse Volkssterrenwacht Philippus Lansbergen.



Lustrum solargraph

Een andere reden is dat we, behalve de halfjaarlijkse solargraph met de Middelburgse abdijtoren Lange Jan op de achtergrond, ook iedere keer andere locaties in de tuin van het Zeeuws Archief uitproberen. Jan Koeman van de Sterrenwacht zoekt elk half jaar een nieuwe plaats uit om te zien welk resultaat het oplevert. Tot nu toe waren de zonneblikjes (pinhole camera's) altijd min of meer op het zuiden gericht, maar dit half jaar is een van de pinhole camera's gericht op het westen.

Dat leverde na een half jaar belichtingstijd (23 juni - 21 december 2015) een prachtige solargraph van het monumentale Van de Perrehuis (kantoren Zeeuws Archief) en de Lussanetvleugel, waarin het restauratieatelier is ondergebracht (zie boven dit artikel).



Meer informatie

Meer blogposten over de deelname van het Zeeuws Archief aan het Zeeuwse Solargraphy Project.
Solargraph-expositie op Zeeuws Archief Pinterestboard.
Solargraphs: Jan Koeman.
Solargraphs Zeeuws Archief op de NASA website Spaceweathergallery.com.


Door: Anneke van Waarden-Koets, Zeeuws Archief | Educatie & Exposities.

zondag 31 mei 2015

Internationale Archievendag 2015 op Twitter gewijd aan democratie


Spotprent op de wrijving tussen Anti-Revolutionairen (A. Kuyper) en de Christelijk-Historischen (A.F. de Savornin Lohman) bij de verkiezingen (weegschaal gebaseerd op de Waag aan de Balans te Middelburg). Lithografie door Joh. Braakensiek, 1897.
Bron:  Zeeuws Archief, Zeeuws Genootschap, Zelandia Illustrata deel III, nr 362.

International Archives Day

Op 9 juni is het Internationale Archievendag. Zoals elk jaar organiseren de initiatiefnemers van Follow An Archive en Ask Archivists weer een wereldwijd Twitter evenement rondom een bepaald thema. De organisatoren hebben besloten dit jaar te kiezen voor het thema ‘democratie’. Op de weblogs van Follow An Archive en Ask Archivists staat Engelstalige informatie over het Twitter evenement.

Democratie en Rechten

Het Nationaal Archief van Groot-Brittannië stelde voor dit jaar het thema ‘democratie’ te kiezen op Internationale Archievendag 2015. Zij schreven [vert.]: “Laten we van 9 juni een Twitterdag maken waarop archieven verhalen en documenten uit hun collecties delen om te laten zien dat democratie en rechten op allerlei manieren in archieven voorkomen.”

Democratie is een breed onderwerp waarover de meeste archieven documenten beheren en verhalen over kunnen vertellen. Het maakt niet uit of een archiefdienst groot of klein is, allemaal hebben ze documenten en ander materiaal dat kan worden gebruikt als voorbeeld van democratische ontwikkelingen en mensen die voor hun rechten opkwamen of van hun rechten gebruik maakten.

Suggesties

Enkele voorbeelden zijn:
  • documenten waarin rechten zijn vastgelegd
  • documenten die persoonlijke verhalen bevatten van mensen die zich voor democratie en rechten hebben ingezet
  • documenten die gerelateerd zijn aan rechten voor bepaalde groepen in de samenleving
  • documenten die de geschiedenis tonen van de oprichting van vakbonden en politieke en/of godsdienstige verenigingen of instellingen
  • documenten over verkiezingen en verkiezingsdagen, zowel nationaal als lokaal, denk ook aan kranten- en tijdschrift-artikelen
  • afbeeldingen, o.a. spotprenten en portretten, foto’s, affiches, etc. van partijen, personen of politieke gebeurtenissen rondom verkiezingen, democratie of rechten
  • bewegend beeld en/of geluidsopnamen van belangrijke toespraken, interviews, etc. rondom democratie en rechten
  • belangrijke staatkundige en grondwettelijke documenten.

Bijdragen van archiefdiensten en particulieren

Het is aan de deelnemende archiefdiensten zelf welke keuze ze maken. De organisatoren van het Twitter evenement kijken uit naar de bijdragen en laten zich graag verrassen!

Ook het Zeeuws Archief doet mee. In onze depots bewaren we archiefstukken, prenten, foto’s en gegevens over de meeste van de genoemde onderwerpen. Je kunt het Zeeuws Archief volgen via @zeeuwsarchief.

Particulieren kunnen eveneens hun steentje bijdragen. Heb je voorouders die actief waren in de politiek of die zich hebben ingezet voor rechten op welk gebied dan ook, en heb je daar documenten van? Deel ze op Twitter op 9 juni, Internationale Archievendag!

Hashtag-combinatie: #IAD15 #democracy

Als je wilt meedoen, voeg dan de hashtag-combinatie #IAD15 #democracy toe aan je tweet. IAD15 betekent: International Archives Day 2015 en democracy staat in dit geval voor democratie en rechten.

Doe mee met International Archives Day

Om te kijken wat erfgoedinstellingen en particulieren twitteren, hoef je geen Twitteraccount te hebben. Je kunt gewoon via je browser zoeken op het Twitteraccount van de instelling of de persoon waarvan je de bijdragen wilt zien, of je zoekt op de hashtags #IAD15 #democracy.

Wil je zelf meedoen, dan moet je wel over een Twitteraccount beschikken. Je kunt heel gemakkelijk zelf een gratis Twitteraccount aanmaken.

De organisatoren van de Twitterinitiatieven Ask Archivists en Follow An Archive hopen dat zoveel mogelijk archiefdiensten en particulieren over de hele wereld meedoen op Internationale Archievendag om te laten zien dat archieven een belangrijke rol spelen bij het documenteren van de geschiedenis van democratie en rechten!

#IAD15 #democracy


Door: Anneke van Waarden-Koets, Zeeuws Archief | Educatie & Exposities

donderdag 16 april 2015

IJzersterk verhaal, niet na te vertellen

Stuurman Van Nieuwlandt, opperstuurman op het fregat Winchester Galey is de ondertekenaar van onderstaande brief. Hij is gericht aan de heren Directeuren van de Middelburgse Commercie Compagnie, de Middelburgse rederij uit de 18/19de eeuw.
Nadat de brief was verstuurd is het schip diezelfde reis nog vergaan. Op 7 december 1725 voer het op de kust van Gioi en werd het leeg geplunderd door de plaatselijke bevolking.
Die brief is toentertijd wel aangekomen in Middelburg, maar is inmiddels ook vergaan. De inkt is gaan ‘roesten’ en heeft er weinig van overgelaten.


In die tijd maakte men zijn inkt zelf, een eigen mix van allerlei ingrediënten zoals water, gom, galnoten, urine, roet etc. Een galnoot bevat ijzer, dat samen met vocht (uit de omgeving) en zuur (van de urine bv) gaat oxideren. In eerste instantie loopt de kleur van de letter uit (dit is al oxidatie of roesten), in het laatste stadium vreet het zich dan door het papier, in plaats van letters heb je gaten in het papier zoals je in de onderste foto kunt zien. Dit proces heet daarom 'inktvraat'.





























De brief is hier nog opgevouwen, de restjes papier zijn de ruimtes (het niet beschreven papier) tussen de letters, de letters zelf (het beschreven papier) zijn weggeroest.




Uit het archief van de Middelburgse Commercie Compagnie, inv.nr 1345
NL-MdbZA_20_1345_0028 t/m 0031


Door: Sylvia Rietbergen, restaurator Zeeuws Archief

zaterdag 14 juni 2014

Tres Hombres - Slavernijroute - Middelburg



Tres Hombres

De schoenerbrik Tres Hombres is sinds december 2009 in de vaart. Het schip onderhoudt een duurzame vrachtdienst tussen Europa, de Atlantische eilanden, het Caraïbisch gebied en Amerika. De Tres Hombres is 32 meter lang, heeft een vrachtcapaciteit van 35 ton en beschikt over accommodatie voor 5 bemanningsleden en tien leerlingen. Het vervoert exclusieve fairtransport producten, zoals chocolade, koffie, kokosolie, wijn en rum.

Fairtrade schip in Middelburg

Van 6 juni -16 juni 2014 lag het Fairtrade schip Tres Hombres bij de Dokbrug in Middelburg. Het was vanuit Vlissingen door het Kanaal door Walcheren getrokken met trekpaarden die over het jaagpad liepen. De klipper werd het laatste stuk naar de Middelburgse haven gesleept met een sleepboot. Eenmaal afgemeerd bij de Dokbrug, werd het schip druk bezocht door vele belangstellenden. In en om het schip was van alles te beleven: muziekoptredens, oude ambachten, straattheater. Voor leerlingen van de Middelburgse basisscholen was een speciaal educatief programma georganiseerd.

Tres Hombres tussen Souburg en Middelburg getrokken met trekpaarden over jaagpad. Foto Zeeuws Archief.

Scholenprogramma

Grace Thümann van de gemeente Middelburg en Anneke van Waarden van het Zeeuws Archief hadden voor leerlingen van de groepen 7/8 van de Middelburgse basisscholen een educatief programma rondom het schip georganiseerd. Scholen konden kiezen uit verschillende mogelijkheden:
1. een speurtocht langs herinneringen aan het Middelburgse slavenhandelverleden onder begeleiding van een gids van het Zeeuws Archief, met aansluitend een bezoek aan de Tres Hombres.
2. alleen een bezoek aan het schip en de mogelijkheid om de speurtocht Geboeid door het Zeeuwse slavernijverleden op eigen gelegenheid te lopen.

Er was enorm veel belangstelling voor het programma, dus was een heel strak en vol schema gemaakt om zoveel mogelijk scholen de gelegenheid te geven het schip te bezoeken en de speurtocht te lopen.


Speuren naar herinneringen uit het Middelburgse slavernijverleden

Vanuit het Zeeuws Archief werden de scholen die voor optie 1 hadden gekozen, begeleid door Manon van Gijtenbeek, Ted Voetman, Peter Blom en Anneke van Waarden. De meeste scholen troffen het met het weer. Alleen dinsdagmiddag miezerde het een beetje, verder waren het heldere, zonnige dagen. Vanaf het Zeeuws Archief liepen de leerlingen door de Blindehoek, de Bogardstraat, de Balans (pakhuis Middelburgse Commercie Compagnie en slavernijmonument), het Abdijplein, het Damplein, de Dokhaven, de Kuiperspoort en over de Spijkerbrug naar de Kinderdijk met de vele pakhuizen. Daarachter, bij de Dokbrug naast het voormalige werventerrein van de Middelburgse Commercie Compagnie, de West-Indische Compagnie en de Verenigde Oostindische Compagnie, lag de Tres Hombres afgemeerd.

Tijdens de route vertelden de begeleiders het verhaal van de driehoekshandel van de Middelburgse Commercie Compagnie. De handelsschepen, die op de werf in Middelburg werden gebouwd, voeren van Zeeland naar West-Afrika om goud, ivoor en slaven te kopen (ruilhandel). Vandaar voeren de schepen naar West-Indië (het Caraïbisch gebied), waar de gevangen Afrikanen werden verkocht om als slaven te werken op de plantages. Met retourgoederen uit West-Afrika en West-Indië voeren de schepen weer terug naar Middelburg, waar de goederen werden opgeslagen in pakhuizen en vervolgens geveild. De begeleiders lieten zien wat er allemaal zichtbaar is van het handelsverleden in het huidige Middelburg.


Kijken, klimmen, leren en proeven op de Tres Hombres

Op het schip werden de leerlingen ontvangen door kapitein Arjen van der Veen en zijn bemanning en Johan Francke van de Zeeuwse Bibliotheek en Sabine Bierens van de gemeente Middelburg, die de leerlingen vertelden over het schip en Fairtrade nu en slavenhandel vroeger. De leerlingen kregen iets te drinken (ranja, geen rum...) en mochten van de Fairtrade chocolade proeven. Per groep mochten twee leerlingen onder deskundige begeleiding het want inklimmen. Aan dek, in het ruim, in de kajuit, overal kregen de leerlingen uitleg over het schip, navigatie, de reis, de Fairtrade producten en het leven aan boord.

Basisschool De Leeuwenburch kreeg een speciale ontvangst door burgemeester Harald Bergmann van Middelburg, die wat mooie plaatjes aan zijn tweet over het bezoek van de scholen aan de Tres Hombres toevoegde.



Verschillende scholen liepen op eigen gelegenheid de speurtocht Geboeid door het Zeeuwse slavernijverleden.

In totaal deden 20 Middelburgse basisscholen mee aan het educatieve programma. Zo'n 550 leerlingen kregen op een speelse manier een heleboel informatie over de geschiedenis van de slavenhandel en de sporen uit het verleden die daarvan in het hedendaagse Middelburg nog van terug te vinden zijn. En ze konden op de Tres Hombres kennis maken met Fairtrade producten en zien hoe het er op een zeilschip aan toe gaat.

200 jaar afschaffing slavenhandel 1814-2014

Dit jaar is het 200 jaar geleden dat Nederland de slavenhandel officieel verbood. Dat wordt herdacht met tal van activiteiten.



Activiteiten Zeeuws Archief

Exposities
In het Zeeuws Archief zijn twee exposities te zien:
- Aan boord van een slavenschip
- Verdeeld verleden

Weblog reis slavenschip de Eenigheid
Via een speciale website is een van de slavenreizen van de Middelburgse Commercie Compagnie van dag tot dag te volgen. Het gaat om de reis die het schip de Eenigheid van 1761-1763 ondernam van Zeeland naar West-Afrika, van daaruit naar West-Indië en weer terug naar Zeeland. De website is Nederlands en Engelstalig.

Onderwijswebsite Slavenreis van de Eenigheid
In het najaar wordt een educatieve website over slavenhandel gelanceerd: Slavenreis van de Eenigheid. De website is bedoeld voor het Nederlandse onderwijs voor de groepen 7/8 van het basisonderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Vanwege het feit dat de onderwijswebsite tweetalig is, is de stof ook bruikbaar voor leerlingen van 10-14 jaar in andere landen.
Onlangs is de website getest door basisschool De Vossenburch in Middelburg, het Scheldemond College in Vlissingen, de Tata Colin MULO-school in Coronie (Suriname) en de UNESCO-School for secundary education Accra Academy Senior High School in Accra (Ghana). De feedback van de pilotscholen wordt verwerkt en in de komende maanden wordt de website voltooid.

Cultuurmenu
De website wordt onderdeel van het nieuwe basisprogramma Cultuureducatie met kwaliteit, dat in het schooljaar 2014-2015, in combinatie met een bezoek aan het Zeeuws Archief, via KunstEducatie Walcheren zal worden aangeboden aan het Middelburgse basisonderwijs.

Digitalisering archief MCC
Het Zeeuws Archief beheert het archief van de Middelburgse Commercie Compagnie, een handelsbedrijf dat zich in de achttiende eeuw voornamelijk toelegde op de slavenhandel. Vanwege het grote belang van dit archief voor historisch onderzoek, is het in 2011 geplaatst op de werelderfgoedlijst van UNESCO, in het Memory of the World Register. Momenteel wordt het ruim 100 meter tellende archief geheel gedigitaliseerd om het online beschikbaar te kunnen stellen.

En nog veel meer...
Verder nam/neemt het Zeeuws Archief in samenwerking met andere organisaties en instellingen deel aan tal van activiteiten rondom de thema's slavenhandel en slavernij. In de archiefwinkel zijn speurtochten en stadswandelingen rondom het thema (slaven)handel verkrijgbaar.

Door: Anneke van Waarden-Koets, Educatie & Exposities

zondag 8 juni 2014

#WW1archives 10 juni 2014 - Eerste Wereldoorlog in het Zeeuws Archief



De Eerste Wereldoorlog 1914-1918
In 1914 brak de Eerste Wereldoorlog of de Great War uit. In 2014 is dat 200 jaar geleden. Dit jaar wordt dan ook op allerlei manieren aandacht besteed aan de Eerste Wereldoorlog (1914-1918). Het Zeeuws Archief doet dat ook, onder meer tijdens de Dag van het Zeeuws Archief op 1 november 2014. Het Zeeuws Archief neemt ook deel aan het wereldwijde Twitterevenement #WW1archives Day op 10 juni 2014.

Twitterevenement #WW1archives op 10 juni 2014
Elk jaar organiseren @FollowAnArchive en @AskArchivists op Internationale Archievendag (International Archives Day, 9 juni) een wereldwijd evenement op Twitter. Dit jaar valt Internationale Archievendag op Tweede Pinksterdag. Veel archiefdiensten, zowel in Europa als in andere werelddelen, zijn op Tweede Pinksterdag gesloten. Daarom is besloten het jaarlijkse Twitterevenement te houden op dinsdag 10 juni. Als hashtag is gekozen voor #WW1archives.

Archiefstukken over de Eerste Wereldoorlog
Alle archieven, bibliotheken, musea en andere erfgoedinstellingen die archieven en collecties beheren met betrekking tot de Eerste Wereldoorlog, kunnen op 10 juni hun documenten en afbeeldingen delen via Twitter. Iedereen die de hashtag #WW1archives volgt, kan dan zien welke documenten en afbeeldingen instellingen hebben gekozen om te laten zien.

Ongetwijfeld zijn er ook nog heel veel documenten en afbeeldingen in privécollecties, bij mensen thuis. Uiteraard kunnen ook zij meedoen. Het is dan wel noodzakelijk om een Twitteraccount aan te maken. En als je aan het evenement wilt deelnemen, is het verstandig om de hashtag #WW1archives aan je twittertekst toe te voegen, zodat je tweet in die speciale stroom berichten wordt opgenomen.

Waarover twitteren wij
Ook landen die neutraal waren tijdens de Eerste Wereldoorlog, kregen vaak op de een of andere manier met de oorlog of de gevolgen ervan te maken. Denk in Nederland aan de mobilisatie en de Belgische vluchtelingen, hulpverlening aan andere landen of Nederlanders die elders meevochten.

Het Zeeuws Archief laat zien dat ook een kleine Zeeuwse plaats als Oostkapelle met de Eerste Wereldoorlog te maken kreeg. En we besteden aandacht aan de opvang van Belgische vluchtelingen in Middelburg. Je kunt het Zeeuws Archief op Twitter volgen via @zeeuwsarchief.

Onderwerpen
@FollowAnArchive en @AskArchivists hebben een paar voorbeelden gegeven waarover je kunt twitteren op 10 juni tijdens #WW1archives Dag:
Archiefstukken, krantenartikelen, afbeeldingen, prenten, kaarten, tekeningen, ansichtkaarten, etc. over:
- Militairen
- Mobilisatie
- Families en hun dierbaren
- Slagvelden
- Vluchtelingen
- Hulp / ondersteuning
- Regeringen
- Wapens
- Ziekten
- Oorlogsgraven- en herdenkingsplaatsen
- Geschiedenis voor, tijdens en na 1914-1918, als het maar gerelateerd is aan de Eerste Wereldoorlog.

#WW1archives informatie
Meer informatie over #WW1archives Dag op 10 juni 2014 is te vinden op de twee blogs Follow An Archive en Ask Archivists.

Afbeeldingen boven het artikel:
http://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Thiepval_Ridge
https://www.gov.uk/government/news/first-world-war-diaries-go-online-to-mark-centenary

AANVULLING

Digitale tentoonstelling
In aanvulling op de blogpost hierboven: Van alle documenten en afbeeldingen die op 10 juni door het @zeeuwsarchief zijn getwitterd, zijn twee pinterestborden gemaakt:
- Belgische vluchtelingen in Middelburg 1914 - 1918
- Plakkaten 1914-1918 Oostkapelle

Verslag evenement #WW1archives
Op de weblogs van Follow An Archive en Ask Archivists staat een verslag van het evenement, met statistieken en verwijzingen naar drie Storify's waarin de tweets zijn vastgelegd.


Door: Anneke van Waarden-Koets | Educatie & Exposities

vrijdag 2 augustus 2013

Brouwerij de Drye Tonnekens

Wie in Middelburg een bezoek brengt aan het Zeeuws Archief komt binnen door een prachtige 17e eeuwse poort. Als je omhoog kijkt zie je de tekst ‘Dit is de brouwery van  de Drye (drie) Tonnekens anno 1620’,



 met daarboven de leeuw die de drie tonnetjes bewaakt. 




Het is een sprekende herinnering aan een tijd dat er in Middelburg nog volop bier werd gebrouwen.
Aanvankelijk waren er geen bierbrouwerijen in Middelburg. Bier werd tot het eind van de 15e eeuw vooral aangevoerd uit steden als Delft en Gouda. Ook vanuit Engeland werd bier geïmporteerd. Middelburgse kooplieden voeren in de 14e eeuw met zout, meekrap en haring naar Engeland en namen wol, laken en bier mee als retourvracht. 

De eerste brouwerij van Middelburg werd vermoedelijk in 1448 opgericht. In dat jaar leende het stadsbestuur 25 pond Vlaams aan Clais Heynricxsz voor een periode van drie jaar, onder voorwaarde dat hij een brouwerij zou oprichten, die ten minste drie jaren bier brouwde. 
Die brouwerij werd gevestigd in de Sint Janstraat, bij de –latere- Vismarkt. Vele brouwerijen zouden later nog volgen. 

De nu nog bekendste brouwerij van Middelburg is ongetwijfeld De Drye Tonnekens, waarvan twee zandstenen poortjes uit 1620 zijn overgebleven, aan het Hofplein en  aan de Bogardstraat:






De Drye Tonnekens moet ongeveer in 1589 zijn opgericht. 

Bier was vroeger volksdrank nummer één. Door het drinken van verontreinigd water kon men allerlei ziekten oplopen. In het bier zat alcohol, maar wel veel minder dan in het tegenwoordige bier. Om goed bier te kunnen maken had de brouwer zoet water nodig. Daarom waren vroeger de meeste bierbrouwerijen te vinden nabij kerken, die via de grote daken regenwater verzamelde in cysternen of waterputten. 

Bij Veere is nog zo’n cysterne te aanschouwen. De Drye Tonnekens kreeg zijn water van de Oude Kerk aan het Hofplein. Het water van het koor van de oude kerk werd aan de brouwer Boudewijns vergund, mits hij daarvoor cijns zou betalen en de daartoe benodigde loden buis zelf zou leggen en onderhouden aldus een stedelijke vergunning van 29 juli 1719. Bij bouw van het Zeeuws Archief zijn nog delen van de loden buis gevonden. 

Aan het brouwen van bier in De Drye Tonnekes  kwam waarschijnlijk rond 1758 een eind. De concurrentie van koffie, thee en chocolade nekte in de achttiende eeuw vele brouwerijen. Doordat de te betalen belasting op deze dranken veel lager was en doordat de hoge prijzen van gerst het bier regelmatig nog duurder maakte en de kwaliteit niet altijd constant was, kwamen veel bierbrouwerijen in moeilijkheden. 

In de negentiende eeuw kwam daar nog de concurrentie van sterke drank bij. Middelburg telde in 1824 nog maar drie brouwerijen. De Lelie, gevestigd aan Koestraat, de Moriaan, gelegen tussen de Seisstraat en de Volderijlaagte en De Vijfhoek aan het Koorkerkhof, pal tegenover de Lange Jan. 

De Lelie hield het uit tot 1861. Deze brouwerij mocht de laatste vier jaar van zijn bestaan het predikaat ‘Koninklijk’ dragen vanwege de uitstekende kwaliteit van het bier, genaamd ‘Zeeuwsch-Duitsch bier’. 
De Moriaan werd opgeheven in 1871.

Dan De Vijfhoek, opgericht rond 1595 bleek dit al vrij snel een degelijke brouwerij. In de rekeningen van de Rekenkamer van Zeeland komt De Vijfhoek al in 1602 voor. Er werden toen diverse Bordeensche (Bordeaux) ocxhooffden (een inhoudsmaat) schipsbier geleverd ten behoeve van het krijgsvolk.
Vele jaren lang was deze brouwerij vaste leverancier van de gewestelijke overheid.
De Vijfhoek was bekend om zijn prinsesse-, gerste- en lagerbier. Deze laatste Middelburgse brouwerij staakte haar werkzaamheden in 1917, waarschijnlijk onder invloed van afzetstagnatie, een sterke grondstoffenprijsverhoging door de Eerste Wereldoorlog en een toenemende concurrentie van grotere brouwerijen als Heineken, Amstel en Oranjeboom. 
Het gebouw van De Vijfhoek werd enige jaren later in gebruik genomen door wijn- en distilleerhandelsfirma Denevers, maar op 17 mei 1940 werd het pand, ten gevolge van oorlogshandelingen, door brand verwoest

Wat resteert zijn de gevelsteen, enkele roerhouten en enkele vatenstempels van De Vijfhoek, behorend tot de collectie van het Zeeuws Museum. 

Van de Drye Tonnekens resteren zoals reeds gezegd alleen de twee poortjes, wel een prachtige, sprekende en duurzame herinnering.



Toon Franken, medewerker Infocentrum, tevens auteur (samen met Eric Hageman) van 'Hop en Gerst veredeld' over bierbrouwerijen en bierhandel in Middelburg vanaf 1800 (verkrijgbaar bij Zeeuws Archief en boekhandel)